گوهرشاد، همسر شاهرخ تیموری، ملکه‌ای با قدرتی کم‌مانند در آسیای میانهٔ سدهٔ پانزدهم و از حامیان بزرگ معماری بود. او در هرات مسجد و مدرسه‌ای را ساخت که هستهٔ مجموعهٔ مصلا را تشکیل می‌دهد و آرامگاه کاشی‌کاری‌شده و منارهای آن هنوز بر فراز شهر سر برافراشته‌اند؛ و در مشهد مسجد بزرگی را بنیاد نهاد که نام او را بر خود دارد.
ملکه‌ای تیموری
گوهرشاد دختر غیاث‌الدین ترخان، یکی از امیران بلندپایهٔ تیمور، بود. او به همسری شاهرخ درآمد که از ۱۴۰۹ تا ۱۴۴۷ از هرات بر امپراتوری تیموری فرمان راند، و سه دختر و سه پسر برای او به دنیا آورد که الغ‌بیگ، شاهزادهٔ ستاره‌شناس، و بایسنغر، حامی هنر، از آن جمله‌اند.
هرچند جایگاه رسمی او پس از همسر چنگیزی‌تبار شاهرخ بود، اما به شاهرخ نزدیک‌تر و در سیاست فعال‌تر بود. او در عروسی‌ها، سوگواری‌ها و جشن‌های دینی حضوری برجسته داشت، با بسیاری از امیران، از جمله برادران خودش، پیوند نزدیک داشت و در ادارهٔ امور پسرش بایسنغر نیز اثرگذار بود.
سازندهٔ هرات و مشهد
مسجد بزرگ او در کنار آستان مشهد در سال ۱۴۱۸ به پایان رسید و با وقفی که در ۱۴۲۶ برپا کرد، پشتیبانی می‌شد؛ خود بایسنغر خوشنویسی کتیبه‌های کاشی‌کاری آن را طرح کرد. او در هرات میان سال‌های ۱۴۱۷ و ۱۴۳۷–۱۴۳۸ مجموعه‌ای از مدرسه و مسجد ساخت که طراح آن قوام‌الدین شیرازی، نامدارترین معمار آن روزگار، بود. این مدرسه آرامگاه خاندان شاهرخ شد.
یونسکو مجموعهٔ مصلا را شاید بزرگ‌ترین مجموعهٔ معماری تاریخی بازمانده در منطقه می‌داند. آرامگاه گوهرشاد گنبد شیاردار کاشی‌کاری‌شدهٔ خود را بر فراز گریوی بلند و آراسته نگه داشته است و در درون آن، در میان آرایه‌های نقاشی و گچ‌بری، سنگ مزار ملکه، پسرش بایسنغر و دیگر اعضای خاندان جای دارد. تنها یک منار به‌شدت آسیب‌دیده از دروازهٔ مدرسه بر جا مانده که کارهای استحکام‌بخشی بر آن انجام شده است.
قدرت و پایانی غم‌انگیز
هنگامی که شاهرخ در سال‌های ۱۴۴۴–۱۴۴۵ بیمار شد، گوهرشاد نوه‌اش علاءالدوله را برای جانشینی پیش کشید و این کار رنجش شاهزادگان دیگر را برانگیخت. پس از مرگ شاهرخ در ۱۴۴۷، او نخستین گام‌ها را برای حفظ نظم برداشت، مدتی کوتاه به دست نوهٔ دیگرش، عبداللطیف، زندانی شد و در کشمکش‌های جانشینی پس از آن همچنان نیرویی فعال باقی ماند.
در اوایل سال ۱۴۵۷، هنگامی که شاهزادگان رقیب بر سر هرات کشمکش داشتند، او دفاع شهر را به قاضیی سپرد و شهر بی‌مقاومت به دست ابراهیم، پسر علاءالدوله، افتاد. چند هفته بعد، سلطان ابوسعید تیموری هرات را گرفت. چون به او خبر رسید که گوهرشاد به شاهزادهٔ رقیبی خبر می‌رساند، فرمان داد او را در ۳۱ جولای ۱۴۵۷ اعدام کنند. بیشتر تاریخ‌نگاران تیموری از او با احترام یاد کرده و کشتنش را نکوهیده‌اند، و بناهایش آشکارترین میراث او باقی مانده‌اند.
