شیر یخ بستنی سنتی افغانستان است: غلیظ، کمی کش‌دار و خوشبو با هیل، اغلب همراه با گلاب، که با پسته یا بادام کوبیده آراسته می‌شود. این نام از پیوند دو واژهٔ «شیر» و «یخ» ساخته شده و معمولاً به «شیر سرد» ترجمه می‌شود. شیر یخ نسل‌ها خوراکی خیابانی و لذتی تابستانی بوده و امروز کافه‌های افغانی و آشپزان خانگی در سراسر جهان آن را می‌سازند.
ساخته با دست
شیوهٔ کلاسیک به هیچ ماشینی نیاز ندارد. آمیزهٔ شیر شیرین‌شده در دیگچهٔ فلزی ریخته می‌شود که درون ظرف بزرگ‌تری پر از یخ و نمک قرار دارد. سازنده پیوسته دیگچه را می‌چرخاند و آمیزهٔ یخ‌زده را از دیواره‌های سرد آن می‌تراشد؛ به گفتهٔ یکی از سازندگان آن در لندن، هرچه بیشتر هم زده شود، خامه‌ای‌تر می‌شود. برخی روایت‌ها پیشینهٔ این گونه بستنی دستی را به پارس باستان، حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد، می‌رسانند.
دکان‌های شیر یخ و تابستان‌ها
در شهرهای افغانستان، شیر یخ بیش از همه لذتی برای روزهای گرم بود. درخانی ایوبی دکان‌هایی به نام «شیر یخ فروشی» را به یاد می‌آورد که با کاشی‌های رنگارنگ آراسته بودند و شاگردان مکتب پس از درس به آنجا سر می‌زدند. کافه‌های افغانی در سیدنی و لندن سنت شیر یخ دستی را زنده نگه داشته‌اند، و آشپزان خانگی اغلب از روش سادهٔ بی‌دستگاه زیر، بر پایهٔ دستور گلاب و پستهٔ ایوبی، استفاده می‌کنند.
مواد لازم
- ۵۰۰ ملی‌لیتر قیماق مایع (خامهٔ پرچرب) سرد
- ۲۵۰ ملی‌لیتر شیر غلیظ شیرین (شیر قوطی)
- نیم قاشق چای‌خوری دانهٔ هیل کوبیده
- یک و نیم قاشق چای‌خوری گلاب
- ۳۵ گرام پستهٔ کوبیده
- پستهٔ خلال‌شده و گلبرگ خشک گل گلاب برای آراستن
طرز تهیهٔ خانگی
- قیماق و شیر غلیظ را در ماشین غذاساز یا با همزن برقی ۳ تا ۴ دقیقه هم بزنید تا کاملاً سفت شود و شکل بگیرد.
- آن را به کاسهٔ پاکی منتقل کنید و هیل، گلاب و پستهٔ کوبیده را به آرامی در آن بیامیزید.
- آمیزه را در ظرف دربسته بریزید و پلاستیک نازک را مستقیم روی سطح آن بچسپانید تا بلورهای یخ نبندد.
- دست‌کم ۱۰ ساعت یا یک شب در فریزر بگذارید.
- شیر یخ را به صورت گلوله تقدیم کنید و رویش پستهٔ خلال‌شده و گلبرگ گل بپاشید.
