فیضآباد، د بدخشان ولایت مرکز، د کوکچې سیند په ښۍ غاړه پر یوې نرۍ لوړې سطحې، د سمندر له سطحې شاوخوا ۱۲۰۰ متره لوړ او د سیند په منځنۍ دره کې د یوې کوچنۍ حوزې په سر کې پروت دی. نوم یې چې په ټوله پارسيژبې نړۍ کې خوښ دی، نږدې د «د فیض او برکت ځای» معنا لري. پېړۍ پېړۍ هغه کاروانونه چې د شمال ختیځ له لوړو غرونو تېرېدل، دلته سره یوځای کېدل، او دا ښار لا هم د پامیر او د پورتنۍ کوکچې د لاجوردو د درو طبیعي دروازه ده.
هغه ځای چې د کاروانونو لارې سره یوځای کېدې
د فیضآباد موقعیت هغه د لیدنې یو طبیعي ځای ګرځولی و. هغه لارې چې د منځني هندوکش له پاسه د چین د یارکند او د هند په لور تلې، دواړه د زیباک له لارې، دلته له هغو لارو سره یوځای کېدې چې په شمال کې له دروازه او په ښکته برخه کې د قطغن له دښتو راتلې. د سرداب کوتل له لارې یوه سړک ښار د پورتني آمو پر غاړه له اشکاشم سره نښلوي، چې د واخان دروازه ده.
خلک د اوسني ښار له جوړېدو ډېر وړاندې د درې په دې برخه کې مېشت وو. لوېدیځ ته شاوخوا پنځه کیلومتره لرې، په خمچان کې، له ساساني څخه تر تیموري دورو پاتې شوني په شاوخوا ۱٫۵ کیلومتره مربع سیمه کې خپاره پراته دي، او هغه ډبرین پل چې په ۱۴۷۹ کال کې هلته پر کوکچه جوړ شو، لا هم د کنډوالې په بڼه پاتې دی.
د مبارک خرقې ښار
اوسنی ښار په ۱۶۸۰ کال کې جوړ شو، کله چې میر یار بیګ، یو نقشبندي مشر چې جنوبي بدخشان یې تر یوه بریده یو موټی کړی و، خپله پلازمېنه له خمچان څخه پنځه کیلومتره پورته یوړه. نوی کلی لومړی جوزون، «د غوزانو ځای»، نومېده. وروسته له دې چې په ۱۶۹۷–۱۶۹۸ کلونو کې هلته د یوې خرقې د ساتلو لپاره زیارت جوړ شو چې باور کېده د حضرت محمد (ص) ده، د فیضآباد نوم یې واخیست؛ دا خرقه میر یار بیګ هغه وخت ترلاسه کړې وه چې له سمرقنده هند ته وړل کېده. وروسته له دې چې احمدشاه دراني په ۱۷۶۸ کال کې بدخشان تر خپل واک لاندې راووست، خرقه کندهار ته یوړل شوه.
د ښار برخلیک لوړې ژورې درلودې. په ۱۸۲۹ کال کې د قطغن مراد بیګ فیضآباد ونیو، وران یې کړ او خلک یې ترې وکډول؛ ښار یوازې د ۱۸۶۰ لسیزې په اوږدو کې بیا جوړ شو. سره له دې هم، د دیني ودانیو یوه بېساري ټولګه یې وساتله، چې پکې څو جامع جوماتونه او د سیمهییزو بزرګانو زیارتونه د خرقې د زاړه زیارت تر څنګ شامل دي، چې یو مدرسه ورپورې تړلې ده.
د غرونو بازار
سوداګري تل د ښار د ژوند رګ وه. د ۱۹۷۰ لسیزې په اوږدو کې یې بازار د یوې سوداګریزې کوڅې پر اوږدو له شاوخوا ۶۲۰ دوکانونو او څو کاروانسرایونو سره غځېدلی و. له لرې ځایونو راوړل شویو توکو تر څنګ، د ولایت تولیدات هم پکې پلورل کېدل: مالګه، زیره، غوزان او زردآلو، او د فلزو، څرمنې او ټوکر لاسي صنایع. په همدې لسیزه کې ښار د شاوخوا هندوکش ته د ډېرو غرختونکو هیئتونو د پیل ځای و.
هوا یې د شاوخوا لوړو درو په پرتله نرمه ده؛ په جنورۍ کې منځنۍ تودوخه شاوخوا صفر درجې او په جولای کې شاوخوا ۲۶ درجې سانتيګراد ده، او کلنی ورښت یې شاوخوا ۵۲۰ میليمتره ته رسېږي.
د لاجوردو دروازه
د کوکچې په پورتنۍ برخه کې د سرسنګ کانونه پراته دي؛ هغه سرچینه چې بدخشان یې مشهور کړ. دلته ژور شین لاجورد د مرمرو په منځ کې د طبقو او عدسیو په بڼه، شاوخوا ۲۵۰۰ تر ۲۶۰۰ مترو په لوړوالي کې پیدا کېږي. د لاجوردو ټوټې په هغو قبرونو کې موندل شوې چې نېټه یې له میلاد څخه ۷۰۰۰ تر ۵۰۰۰ کاله وړاندې ده، او د سرسنګ ډبره د توتعنخآمون د زرین تدفیني نقاب په ترصیع کې کارول شوې ده. د منځنیو پېړیو جغرافیهپوهانو بدخشان د لاجوردو او هغو سرو لعلونو له امله ستایه چې بدخشاني لعل (بلخش) بلل کېدل؛ هغه نوم چې پخپله له بدخشان څخه اخیستل شوی دی.
