شلومبې د مستو یو سوړ او مالګین څښاک دی چې په سړو اوبو نری کېږي، په پودینه خوندور کېږي او اکثره ټوټه شوی بادرنګ هم پکې اچول کېږي. د خوږې لسي برعکس، دا څښاک مالګین دی، او په افغانستان کې تر هر څه زیات د اوړي څښاک دی چې د غرمې ډوډۍ پر مهال له وريجو یا د غوښې له خوړو سره، یا په ګرمو ورځو کې له ډوډۍ وروسته څښل کېږي. په دري کې ورته «دوغ» وايي.
یوه زړه فارسي کلمه
دا څښاک د افغانستان، ایران او ګاونډیو سیمو ګډ میراث دی. د «دوغ» نوم د فارسي مصدر «دوشیدن» (لوشل) سره تړاو لري؛ یوه خپلوانه کلمه یې په لرغونو اوستايي متنونو کې راغلې، او دوغ له منځنیو پېړیو راهیسې په فارسي لیکنو کې لیدل کېږي. نامتو طبیب ابن سینا دا کلمه په خپل کتاب «قانون» کې کارولې ده. نن ورځ دا معمولاً د مستو په اوبو نري کولو جوړېږي، او په ایران کې په دودیز ډول له چلو کباب سره څښل کېږي.
دودونه او ډولونه
افغان کورنۍ د دې څښاک په اړه خپل آداب لري. حمیرا غلزی یادونه کوي چې شلومبې له هغو خوړو سره نه ورکول کېږي چې پخپله ډېرې مستې لري، لکه آشک، آش یا لاونګ، او د خوب راوستلو شهرت یې اکثره د غرمې په خوب پای ته رسېږي؛ په ایران کې هم عام باور دا دی چې ارامتیا راولي. دستورونه توپیر لري: ځینې وچه پودینه کاروي او ځینې تازه پاڼې؛ بادرنګ عام دی خو اختیاري دی؛ او دا څښاک تل ډېر سوړ، اکثره پر یخ، څښل کېږي.
اړین توکي
- ۷۵۰ ګرامه ساده او پوره غوړې مستې
- شاوخوا ۶۰۰ ملي لیتره سړې اوبه
- یو نیم د چای کاچوغه مالګه، یا د خوند سره سم
- ۲ واړه بادرنګ، پوستکی یې لرې او ورې ټوټې شوي
- ۱ د چای کاچوغه وچه پودینه، یا ۱ غټه کاچوغه ټوټه شوې تازه پودینه
- د یخ ټوټې
په کور کې د پخولو لاره
- مستې په یوه لوی جګ کې ووهئ تر څو یو شان شي.
- سړې اوبه او بیا مالګه ورو ورو د وهلو پر مهال ورزیاتې کړئ.
- بادرنګ او پودینه ورګډې کړئ او مالګه یې وڅکئ.
- شلومبې ښې سړې کړئ یا نېغې پر یخ یې واچوئ.
- د اچولو مخکې یې وخوځوئ چې هر ګیلاس ته لږ بادرنګ ورسېږي، او د غرمې له ډوډۍ سره یې وړاندې کړئ.
