پکتیکا ولایتی پهناور و تپه‌زار در سرحد جنوب‌شرقی افغانستان است که از دشت‌های کتواز تا رشته‌کوه توبه کاکر در مرز پاکستان گسترده است. مرکز آن شهرک کوچک شرنه بر کنار شاهراه است، و ارگون در شرق پرجمعیت‌ترین شهر ولایت به شمار می‌رود. کوه‌های سرحوضه زادگاه دریای گومل‌اند و جنگل‌های بلند ولایت یکی از زیستگاه‌های درخت چلغوزه است.
تپه‌ها، دشت‌ها و گومل
تپه‌های شینکی از میانهٔ ولایت می‌گذرند و رشته‌کوه توبه کاکر در امتداد مرز پاکستان کشیده شده است. دریای گومل که آبش با فصل‌ها کم و زیاد می‌شود، از کوه‌های ولسوالی سرحوضه سرچشمه می‌گیرد، نخست به سوی جنوب و سپس به جنوب‌شرق به پاکستان می‌رود و سرانجام به دریای سند می‌ریزد.
جنگل‌های طبیعی در ولسوالی‌هایی چون زیروک، نیکه، گیان و برمل باقی مانده‌اند، هرچند پکتیکا نیز مانند بسیاری از نقاط افغانستان بخش بزرگی از پوشش درختی خود را از دست داده است. پژوهشگران در ولسوالی ارگون جنگل‌های آمیخته‌ای از چلغوزه و نشتر را ثبت کرده‌اند که بسیاری از درختانش نشانه‌های بریدن برای هیزم و چیدن پیاپی میوه را بر خود دارند.
چلغوزهٔ جنوب‌شرق
چلغوزه بر تپه‌های بلند پکتیکا، پکتیا و ولایت‌های همسایه، کمابیش در ارتفاع ۱۸۰۰ تا ۲۶۰۰ متر، می‌روید. میوه‌های مخروطی آن در اواخر تابستان می‌رسند و در سپتمبر و اکتوبر چیده می‌شوند؛ سپس دو تا سه هفته زیر آفتاب می‌مانند و آنگاه آنها را می‌کوبند تا دانه‌ها جدا شوند. چلغوزه را تازه یا اندکی بریان می‌خورند و در محفل‌های خانوادگی از پسندیده‌ترین تحفه‌هاست. افغانستان روی‌هم‌رفته در یک سال معمولی حدود ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ تن چلغوزه تولید می‌کند که حدود ۶۰ درصد کمتر از سه دهه پیش است.
ولایتی جوان با ریشه‌های کهن
پکتیکا واحد اداری نسبتاً تازه‌ای است. در دههٔ ۱۹۲۰ منطقهٔ کتواز، که امروز میان پکتیکا و غزنی تقسیم شده، بخشی از ولایت کابلِ آن روزگار بود که بسیار بزرگ‌تر از امروز بود. در سال ۱۹۶۴ حکومت طرح ایجاد ولایت تازه‌ای به نام ارگون و کتواز را اعلام کرد؛ پس از شکل‌گیری پکتیکا، مرکز آن از ارگون به شرنه منتقل شد که بر شاهراه اصلی قرار دارد.
حدود ۹۶ درصد باشندگان پشتون‌اند و پشتو زبان اصلی است. این ولایت در سرزمین‌های کنفدراسیون قبیله‌ای غلجی قرار دارد و خروتی و سلیمان‌خیل از قبیله‌های غلجی این منطقه‌اند. برخی گروه‌های غلجی شرقی از دیرباز مالدار کوچ‌نشین بوده‌اند و تابستان را در بلندی‌های مرکزی افغانستان و زمستان را در دشت‌های سند در آن سوی مرز می‌گذرانند. پکتیکا ۲۰ ولسوالی دارد که ارگون و برمل پرجمعیت‌ترین آنها هستند.