پکتیکا د افغانستان په سوېل ختیځه پوله یو پراخ او غونډیز ولایت دی، چې د کټواز له دښتو نه د پاکستان پر پوله د توبه کاکړ تر غرنۍ لړۍ پورې غځېدلی دی. مرکز یې د لویې لارې پر غاړه د شرنې کوچنی ښار دی، او ارګون، په ختیځ کې، یې تر ټولو ګڼ مېشتی ښار دی. د سرحوضې غرونه د ګومل سیند زېږوي، او د ولایت لوړ ځنګلونه د جلغوزي د ونې له استوګنځایونو څخه دي.
غونډۍ، دښتې او ګومل
د شینکي غونډۍ د ولایت له منځه تېرېږي، او د توبه کاکړ غرنۍ لړۍ د پاکستان له پولې سره غځېدلې ده. د ګومل سیند، چې اوبه یې له فصلونو سره کمېږي او زیاتېږي، د سرحوضې ولسوالۍ له غرونو سرچینه اخلي، لومړی سوېل ته او بیا سوېل ختیځ ته پاکستان ته ځي، او بالاخره په اباسین کې لوېږي.
طبیعي ځنګلونه د زیروک، نیکې، ګیان او برمل په څېر ولسوالیو کې پاتې دي، که څه هم پکتیکا هم د افغانستان د ډېرو سیمو په څېر د خپلو ونو ډېره برخه له لاسه ورکړې ده. څېړونکو د ارګون په ولسوالۍ کې د جلغوزي او نښتر ګډ ځنګلونه ثبت کړي دي، چې ډېرې ونې یې د لرګیو لپاره د پرې کولو او د ښاخونو د پرلپسې ټولولو نښې لري.
د سوېل ختیځ جلغوزي
جلغوزی د پکتیکا، پکتیا او ګاونډیو ولایتونو په لوړو غونډیو کې، نږدې د ۱۸۰۰ او ۲۶۰۰ مترو ترمنځ لوړوالي، شنه کېږي. ښاخونه یې د دوبي په پای کې پخېږي او د سپتمبر او اکتوبر په میاشتو کې ټولېږي؛ بیا دوه تر درې اونۍ لمر ته پراته وي او وروسته یې ټکوي ترڅو دانې ترې جلا شي. جلغوزي تازه یا لږ وریت خوړل کېږي او په کورنیو غونډو کې تر ټولو خوښې ډالۍ ګڼل کېږي. ټول افغانستان په یوه عادي کال کې شاوخوا ۸۰۰ تر ۱۰۰۰ ټنه جلغوزي تولیدوي، چې له درېیو لسیزو وړاندې څخه شاوخوا ۶۰ سلنه کم دي.
ځوان ولایت، زړې ریښې
پکتیکا یو نسبتاً نوی اداري واحد دی. د ۱۹۲۰ لسیزې په اوږدو کې د کټواز سیمه، چې نن د پکتیکا او غزني ترمنځ وېشل شوې، د هغه وخت د کابل ولایت برخه وه چې له اوسني ولایت نه ډېر لوی و. په ۱۹۶۴ کال کې حکومت د ارګون او کټواز په نوم د یوه نوي ولایت د جوړولو پلان اعلان کړ؛ کله چې پکتیکا جوړ شو، مرکز یې له ارګون نه شرنې ته ولېږدول شو چې پر لویه لاره پروت دی.
شاوخوا ۹۶ سلنه اوسېدونکي پښتانه دي، او پښتو اصلي ژبه ده. دا ولایت د غلجي قومي کنفدراسیون په سیمو کې پروت دی، او خروټي او سلیمان خېل د دې سیمې له غلجي قومونو څخه دي. د ختیځو غلجیو ځینې ډلې له پخوا راهیسې کوچي مالداران دي، چې دوبی د افغانستان په مرکزي لوړو سیمو کې او ژمی د پولې هاخوا د اباسین په دښتو کې تېروي. پکتیکا ۲۰ ولسوالۍ لري چې ارګون او برمل یې تر ټولو ګڼ مېشتې دي.