یلدا

درازترین شب سال که در آستانهٔ زمستان با خانواده، میوه‌های سرخ و شعر گرامی داشته می‌شود.

شب یلدا که شب چله نیز خوانده می‌شود، شبی است که خزان را به پایان می‌برد و زمستان را آغاز می‌کند: درازترین شب سال در نیم‌کرهٔ شمالی، در حدود ۲۱ دسامبر (شب اول جدی). چله به معنای دورهٔ چهل‌روزه است و این شب آغاز «چلهٔ کلان»، یعنی نخستین چهل روز زمستان، است. واژهٔ یلدا را معمولاً به زبان سریانی برمی‌گردانند که در آن به معنای «زایش» است.

در افغانستان، مانند ایران، خانواده‌ها در خانهٔ بزرگان گرد می‌آیند و تا دیروقت بیدار می‌مانند. بر سفره میوه‌های سرخ، به‌ویژه انار و تربوز، همراه با خشکبار، میوهٔ خشک و شیرینی چیده می‌شود؛ در هرات گوشت لاندی خوراک سنتی این شب است. بزرگان قصه می‌گویند، شعر خوانده می‌شود، به عروسان و کودکان تحفه داده می‌شود و گشودن دیوان حافظ برای فالی دوستانه، یعنی فال حافظ، سرگرمی محبوب این شب است.

در سال ۲۰۲۲ یونسکو «یلدا/چله» را که افغانستان و ایران به‌طور مشترک نامزد کرده بودند، به‌عنوان جشن خورشید و گرمای زندگی در فهرست نمایندهٔ میراث فرهنگی ناملموس بشریت ثبت کرد.

منابع

  1. Yaldā/Chella — UNESCO Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/en/RL/yaldayelda-01877
  2. Decision of the Intergovernmental Committee: 17.COM 7.b.15 — UNESCO Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/en/Decisions/17.COM/7.b.15
  3. ČELLA, term referring to any forty-day period — Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/cella-term-referring-to-any-forty-day-period/
  4. Afghans mark Yalda Night as symbol of hope and endurance — Amu TV. https://amu.tv/217215/
  5. Yalda Night — Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Yalda_Night

آخرین بازبینی: October 2026