قالین

فرش‌های دستباف که نقش‌هایشان از منطقه‌ای به منطقهٔ دیگر و از جامعه‌ای به جامعهٔ دیگر فرق می‌کند.

قالین‌های گره‌دار دست‌باف از شناخته‌شده‌ترین صنایع دستی افغانستان‌اند و نقش‌های‌شان اغلب نشان می‌دهد که بافندهٔ آن‌ها کیست. سنت‌های بافندگی به جوامع و ساحه‌های مشخصی تعلق دارند. در میان ترکمن‌های شمال، بافندگان به‌طور سنتی زنان بودند که گاه تا یک سال روی یک قالین کار می‌کردند و نقش‌های پیچیده را از حافظه می‌بافتند.

بسیاری از ترکمن‌های ارساری در شمال‌غرب افغانستان و در امتداد دریای آمو زندگی و بافندگی می‌کنند. قالین‌های آنان، مانند دیگر قالین‌های ترکمنی، بیشتر سرخ‌رنگ‌اند و با رنگ ریشهٔ روناس در طیفی از قهوه‌ای چارمغزی تا سرخ روشن رنگ می‌شوند. در متن قالین نقشی به نام گُل تکرار می‌شود و هر قبیله به‌طور سنتی گُل ویژهٔ خود را داشت که نشانهٔ هویت و غرور آن بود.

قالین در همهٔ گوشه‌های زندگی کوچی حضور داشت: فرش‌های زمین، نوارهای خیمه، زین‌پوش‌ها، خورجین‌ها و جوال‌ها، جای‌نمازها و آرایه‌های ویژه برای شتر عروس در عروسی‌ها. از سدهٔ نزدهم، با گسترش تجارت با بازارهای دور، بافندگان خود را با آن هماهنگ ساختند و نقش‌هایی چون نقش «هراتی» را از قالین‌های تجارتی فارسی وام گرفتند. موی بز که در قالین‌های ایرانی کمتر به کار می‌رود، در بافته‌های افغانستان رایج‌تر است.

منابع

  1. CARPETS xvi. Central Asian Carpets — Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/carpets-xvi/
  2. CARPETS xiv. Tribal Carpets — Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/carpets-xiv/
  3. Tribal Rugs: Weaving Modernity Into Afghanistan — The Yale Review of International Studies. https://yris.yira.org/essays/tribal-rugs-weaving-modernity-into-afghanistan/

آخرین بازبینی: October 2026