دوغ نوشیدنی خنک و نمکین ماست است که با آب سرد رقیق می‌شود، با پودینه مزه می‌گیرد و اغلب بادرنگ خردشده هم در آن ریخته می‌شود. دوغ برخلاف لسی شیرین، شور است و در افغانستان بیش از همه نوشیدنی تابستانی است که هنگام چاشت با برنج یا غذاهای گوشتی، یا پس از غذا در روزهای گرم نوشیده می‌شود. در پشتو آن را «شلومبې» می‌گویند.
واژه‌ای کهن فارسی
دوغ میان افغانستان، ایران و سرزمین‌های همسایه مشترک است. نام آن با مصدر فارسی «دوشیدن» پیوند دارد؛ واژه‌ای خویشاوند آن در متن‌های کهن اوستایی آمده و دوغ از سده‌های میانه به بعد در نوشته‌های فارسی دیده می‌شود. ابن سینا، پزشک نامدار، این واژه را در کتاب «قانون» به کار برده است. امروز دوغ معمولاً با رقیق کردن ماست با آب ساخته می‌شود و در ایران به‌طور سنتی همراه چلوکباب نوشیده می‌شود.
رسم‌ها و گونه‌ها
خانواده‌های افغان دربارهٔ این نوشیدنی آداب خود را دارند. حمیرا غلزی یادآوری می‌کند که دوغ را با غذاهایی که خود ماست فراوان دارند، مانند آشک، آش یا لاونگ، نمی‌دهند، و شهرت آن به خواب‌آور بودن اغلب به خواب نیم‌روزی می‌انجامد؛ باور عامه در ایران نیز آن را آرام‌بخش می‌داند. دستورها گوناگون است: برخی پودینهٔ خشک به کار می‌برند و برخی برگ تازه؛ بادرنگ رایج است اما اختیاری؛ و دوغ همیشه بسیار سرد، اغلب روی یخ، نوشیده می‌شود.
مواد لازم
- ۷۵۰ گرام ماست ساده و پرچرب
- حدود ۶۰۰ ملی‌لیتر آب سرد
- یک و نیم قاشق چای‌خوری نمک، یا به اندازهٔ ذائقه
- ۲ بادرنگ کوچک، پوست‌کنده و ریز خرد شده
- ۱ قاشق چای‌خوری پودینهٔ خشک، یا ۱ قاشق نان‌خوری پودینهٔ تازهٔ خردشده
- قطعه‌های یخ
طرز تهیهٔ خانگی
- ماست را در جگ بزرگی هم بزنید تا یکدست شود.
- آب سرد و سپس نمک را کم‌کم با هم زدن بیفزایید.
- بادرنگ و پودینه را بیفزایید و نمک آن را بچشید.
- دوغ را خوب سرد کنید یا مستقیم روی یخ بریزید.
- پیش از ریختن هم بزنید تا به هر گیلاس کمی بادرنگ برسد، و با غذای چاشت تقدیم کنید.
