کمالالدین بهزاد د تیموري هرات نامتو استاد انځورګر و، چې د سلطان حسین بایقرا (واکمني ۱۴۷۰–۱۵۰۶) په دربار کې یې کار کاوه. د هغه نوم د پارسي ژبې په ټوله نړۍ کې د هنري مهارت بېلګه شو. په هغو لږو اثارو کې چې په ډاډ سره هغه ته منسوب دي، په پوره پاملرنه برابر شوي ترکیبونه، روښانه فضا او څرګندوونکو څېرو د انځوریزو نسخو هنر ته نوی ژوند ورکړ.
د هرات یو یتیم
د بهزاد له معاصرانو هېچا د هغه بشپړ ژوندلیک نه دی لیکلی؛ نو د هغه ژوند باید د خواندمیر، د مغولي امپراتور بابر او وروستیو صفوي لیکوالو په څېر د تاریخ لیکونکو له لیکنو بیا جوړ شي. هغه ښايي د شاوخوا ۱۴۵۵ او ۱۴۶۰ کلونو ترمنځ زېږېدلی وي؛ د یوه صفوي لیکوال په وینا، هغه په ماشومتوب کې یتیم شو او میرک نقاش، یو انځورګر او خطاط چې د شاهي کارګاه مشر و، هغه وروزه او ښوونه یې ورکړه.
بهزاد لومړی د شاعر او دولتي مشر امیر عليشیر نوايي او بیا د سلطان حسین بایقرا لپاره کار وکړ، او په دواړو ځایونو کې د میرک تر څنګ و. ځینې روایتونه وايي چې هغه په ۱۴۸۶ کال کې د شاهي کتابخانې په مشرۍ کې د میرک ځای ناستی شو؛ هغه کتابتون او کارګاه چې د دربار انځوریز کتابونه یې برابرول. خو د هرات خپلې سرچینې هغه د هغه وخت له یو شمېر مخکښو انځورګرو څخه یو بولي.
د ورځني ژوند انځور
د هغه تر ټولو مهم پاتې اثر د سعدي د بوستان یوه نسخه ده چې په ۱۴۸۸ کال کې د حسین بایقرا د کتابتون لپاره جوړه شوه او اوس په قاهره کې د مصر په ملي کتابتون کې ساتل کېږي. د دې نسخې په دوه مخیز سرلوح او څلورو انځورونو کې د بهزاد لاسلیک په معماري کتیبو یا په کوچنیو شیانو کې پټ شوی دی. دا انځورونه د فضا د نادرې روښانتیا او د هغو څېرو له امله ستایل کېږي چې حالت او شخصیت څرګندوي.
بهزاد او د هغه ملګرو د ورځني ژوند صحنې د دربار د رسمي صحنو تر څنګ انځور کړې. بابر، چې یو تېز نظره نقاد و، د هغه کار ستایه، خو د هغه بې ږیرې څېرې یې لږ بریالۍ ګڼلې. هغه انځورونه چې هغه ته منسوب دي، په هغو نسخو کې لیدل کېږي چې اوس په نیویارک، اکسفورډ، مانچسټر او لندن کې ساتل کېږي، په شمول د بریتانیا په کتابتون کې د نظامي د خمسې نسخې؛ که څه هم ډېری دا نسبتونه لا هم تر بحث لاندې دي.
تبریز او تلپاتې شهرت
په ۱۵۰۶ کال کې د حسین بایقرا له مړینې وروسته، بابر د بهزاد نوم له ازبک واکمن محمد شیباني خان سره تړي، چې له ۱۵۰۷ څخه تر ۱۵۱۰ پورې یې هرات په واک کې درلود. بهزاد ښايي د ژوند وروستي کلونه په تبریز کې د شاه طهماسب په صفوي دربار کې تېر کړي وي. د ۱۵۲۲ کال یو فرمان چې هغه یې هلته د شاهي کتابتون مشر ټاکلی، ډېر ځله یادېږي، خو د هغه په اصالت کې شک شوی دی. هغه شاوخوا په ۱۵۳۵–۱۵۳۶ کې مړ شو او په تبریز کې خاورو ته وسپارل شو.
د هغه شهرت له مړینې وروسته ډېر شو. صفوي لیکوالو هغه له ماني سره پرتله کاوه، چې په پارسي ادب کې د انځورګرۍ افسانوي بېلګه ده، او راټولوونکو د خپلو مرقعو لپاره د هغه د انځورونو لټه کوله. د هغو خپلوانو او شاګردانو له لارې چې په تبریز کې وروزل شول، د هرات هغه ظریف سبک چې ده یې استازیتوب کاوه، صفوي هنر ته ولېږدېد.
