بغلان در دامنهٔ شمالی هندوکش گسترده است، از کوتل‌های بلند کوهستانی در جنوب تا درهٔ کشت‌شدهٔ رود کندز در شمال. شاهراه اصلی کابل به دشت‌های شمال از این ولایت می‌گذرد و کوتل‌هایی چون سالنگ و خاواک از دیرباز آن را هم به پایتخت و هم به آسیای میانه پیوند داده‌اند. مرکز ولایت پلخمری است و شهر بغلان پایین‌تر در همان دره جای دارد.
رودها و دره‌ها
رود کندز — که در بخش بالایی‌اش سرخاب نامیده می‌شود — شاهرگ زندگی این ولایت است. این رود که بیشتر از آب برف‌ها تغذیه می‌شود، در سراسر مسیرش کشتزارها را آبیاری و روستاها را سیراب می‌کند و سپس به سوی کندز و آمو دریا روان می‌شود. شاخه‌های آن دره‌های فرعی چون اندراب را گشوده‌اند که نامش به معنای «میان آب‌ها» است. بخش‌های بزرگی از ولایت بالاتر از ۲٬۰۰۰ متر قرار دارد که زمستان‌هایش دراز و پربرف است؛ دره‌های پایین‌تر معتدل‌ترند.
در سده‌های میانه، اندراب منزلی مهم بر یکی از دو راه اصلی گذر از هندوکش به سوی کابل و هند بود که از راه کوتل خاواک به درهٔ پنجشیر می‌رسید. نقرهٔ کان‌های پنجشیر برای داد و ستد به آنجا آورده می‌شد و اندراب از سدهٔ نهم تا یازدهم میلادی سکه ضرب می‌کرد.
سرخ‌کوتل و کوشانیان
نام بغلان خود از گذشته آمده است. این نام از واژهٔ باختری بَگولانگو به معنای «پرستشگاه پیکره‌ها» گرفته شده که در کتیبه‌ای در سرخ‌کوتل، حدود ۱۵ کیلومتری شمال‌غرب پلخمری، نوشته شده است. باستان‌شناسان فرانسوی میان سال‌های ۱۹۵۱ و ۱۹۶۳ این محل را کاوش کردند و آتشکده‌ای خاندانی از شاهان کوشانی را یافتند که احتمالاً در آغاز پادشاهی کنیشکا، حدود سال ۱۲۴ میلادی، بنیاد شده بود و پیکره‌های دست‌کم دو امپراتور کوشانی را در خود داشت.
در گذر سده‌ها معنای آن نام کهن فراموش شد و نام از پرستشگاه به همهٔ ناحیه و سرانجام به شهر امروزی رسید. در دورهٔ اسلامی این سرزمین گسترده‌تر را تخارستان می‌خواندند.
قند، ابریشم و جامعه‌های گوناگون
بغلانِ امروزی با راه‌ها و صنایع تازه رشد کرد. سرک موتررو کابل به کندز که در دههٔ ۱۹۳۰ گشایش یافت، این دره را به گذرگاهی پررفت‌وآمد بدل کرد. بغلان جدید در سال ۱۹۳۷ به عنوان مرکز ولایت قطغن بنیاد شد و در نزدیکی آن شهرکی صنعتی گرداگرد فابریکهٔ قندی شکل گرفت که شرکت چکسلواکیایی اشکودا در سال‌های ۱۹۳۸ تا ۱۹۴۰ ساخته بود؛ در سال ۱۹۵۱ فابریکهٔ ابریشم نیز به آن افزوده شد. لبلبوی قند، پنبه، گندم، برنج، انگور، انار و پسته همه در این ولایت کشت می‌شوند.
مردم بغلان تاجیک‌ها، پشتون‌ها، هزاره‌ها و ازبک‌ها هستند، همراه با جامعهٔ کوچکی از تاتارها. دری و پشتو زبان‌های اصلی روزمره‌اند و در برخی ولسوالی‌ها به ازبکی و ترکمنی نیز سخن گفته می‌شود.