زرتشت (به اوستایی زرتوشترا) پیامبر ایران باستان بود که سرودهایش، گاتاها، در کانون آیین زرتشتی، یعنی دین اهورامزدا یا «خدای دانا»، جای دارد. این‌که او کی و کجا می‌زیست، روشن نیست. تاریخ‌های پیشنهادی از هزارهٔ دوم پیش از میلاد تا سدهٔ ششم پیش از میلاد را در بر می‌گیرد؛ و اگر میان پژوهشگران هم‌رأیی نسبی وجود داشته باشد، بر حدود ۱۰۰۰ پیش از میلاد است.
گاتاها نشانهٔ روشنی از زادگاه او به دست نمی‌دهند، اما جغرافیا و گویش‌های اوستا به ایران شرقی، یعنی جهان گستردهٔ ایرانی که افغانستان امروزی را نیز در بر می‌گیرد، اشاره دارند؛ از همین رو بیشتر پژوهشگران او را در همین سرزمین‌ها می‌دانند. باختر، سرزمین پیرامون بلخ (باختریای کهن)، در فهرست سرزمین‌های اوستا آمده و با صفت‌های «زیبا» و «با درفش‌های برافراشته» ستوده شده است.
روایتی پسین‌تر از این هم فراتر رفت. تاریخ‌نگاران از طبری به بعد، با تکیه بر خداینامه‌های ساسانی، جای دعوت او را بلخ و دربار شاه گشتاسپ (به اوستایی ویشتاسپ) دانستند. پژوهشگران این را روایت می‌دانند، نه تاریخی ثابت‌شده: این روایت احتمالاً بیشتر از جایگاه دیرپای بلخ در شرق سرچشمه می‌گیرد، و بعدها با ادعای رقیبی که زادگاه زرتشت را آذربایجان می‌دانست، آشتی داده شد.