هیوان‌تسانگ (شوانزانگ؛ ۶۰۲–۶۶۴) راهبی بودایی از چین بود که در سال ۶۲۹ برای آموختن آیین بودا در سرچشمهٔ آن، هند، از چین بیرون شد و پس از شانزده سال، در ۶۴۵ به پایتخت تانگ بازگشت. او در این سفر از سرزمین افغانستان امروزی گذشت، و کتابش داتانگ شی‌یو جی («گزارش سرزمین‌های غربی در دوران تانگ بزرگ») به‌خاطر جزئیات دقیقش نزد تاریخ‌نگاران و باستان‌شناسان ارج فراوان دارد.
او در بلخ، پایتخت تخارستان، از حدود صد صومعهٔ بودایی و نزدیک به ۳۰۰۰ راهب یاد کرد و «صومعهٔ نو»ی باشکوهی با پیکره‌های زراندود را وصف کرد که بعدها در منابع عربی و فارسی به نام نوبهار شناخته شد. در بامیان، توصیفی مهم از بناهای دره و زندگی دینی و اجتماعی مردم آن بر جای گذاشت. در نزدیکی جلال‌آباد از مرکز بزرگ بودایی هده دیدن کرد و نوشت که هزاران راهب در حدود صد صومعه در آن جا زندگی می‌کردند.
چون گزارش او بسیار دقیق است، پژوهشگران هنوز از آن برای شناسایی و تفسیر ویرانه‌های بودایی در سراسر این منطقه بهره می‌گیرند. سفر زیارتی او به افسانه‌ها نیز راه یافت و الهام‌بخش رمان چینی سفر به غرب شد.