ویهاره

واژهٔ سانسکریت برای صومعهٔ بودایی؛ در افغانستان باستان، از هده تا بامیان، صومعه‌های بسیاری شکوفا شدند.

ویهاره صومعهٔ بودایی است: جایگاه زندگی راهبان که معمولاً گرد یک صحن ساخته می‌شد و حجره‌ها، تالارها و نیایشگاه‌هایی داشت، و اغلب در کنار ستوپه‌ای قرار می‌گرفت که یادگارهای مقدس را در خود نگه می‌داشت. از روزگار کوشانیان به این سو، سرزمین افغانستان امروزی پر از این صومعه‌ها بود و پیکره‌ها و نقاشی‌های دیواری آن‌ها از گنجینه‌های بزرگ هنری این کشور به شمار می‌روند.

در هده، نزدیک جلال‌آباد، باستان‌شناسان مجموعه‌ای از صومعه‌ها را یافتند که صدها ستوپهٔ آراسته با گچ‌بری گرداگرد آن‌ها بود. در مس عینک در ولایت لوگر، در جنوب کابل، دست‌کم هفت مجموعهٔ چندطبقهٔ صومعه در کنار کان‌های کهن مس، در فاصلهٔ سده‌های سوم تا هشتم میلادی، سر برآوردند. در درهٔ بامیان، نمازخانه‌ها و نیایشگاه‌هایی در دل صخره‌ها گرداگرد طاق‌های بوداهای بزرگ تراشیده شدند، و راهبان احتمالاً در صومعه‌ای در پای صخره زندگی می‌کردند که هیوان‌تسانگ از آن یاد کرده است. نزدیک ایبک در سمنگان، تخت رستم، از حدود سده‌های سوم و چهارم میلادی، صومعه‌ای است که سراسر در دل سنگ تراشیده شده و در کنارش ستوپه‌ای از تپهٔ همسایه کنده شده است.

منابع

  1. BUDDHISM iv. Buddhist Sites in Afghanistan and Central Asia — Encyclopaedia Iranica, B. A. Litvinsky. https://www.iranicaonline.org/articles/buddhism-iv/
  2. Cultural Landscape and Archaeological Remains of the Bamiyan Valley — UNESCO World Heritage Centre. https://whc.unesco.org/en/list/208/
  3. Mega Copper Deal in Afghanistan Fuels Rush to Save Ancient Treasures (Mes Aynak) — National Geographic. https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/mes-aynak-buddhist-archaeology-afghanistan
  4. Hadda (a major centre of Afghan Buddhism) — Archéologie, French Ministry of Culture. https://archeologie.culture.gouv.fr/en/a-propos/hadda
  5. Takht-e Rostam — Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Takht-e_Rostam

آخرین بازبینی: October 2026