آمو دریا، اکسوسِ یونانیان و رومیان و جیحونِ جغرافی‌دانان عرب سده‌های میانه، رود بزرگ کرانهٔ جنوبی آسیای میانه است و درازای آن را حدود ۲۴۰۰ تا ۲۵۰۰ کیلومتر می‌دانند. سرچشمه‌های آن در پامیر است: دریای پامیر و دریای واخان به هم می‌پیوندند و دریای پنج را می‌سازند و از پیوستن پنج و وخش، آمو دریا پدید می‌آید.
این رود و سرچشمه‌هایش در مسیر بالایی خود بخش بزرگی از مرز شمالی افغانستان با تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان را می‌سازند. آمو سپس به سوی شمال‌غرب و دریاچهٔ آرال روان می‌شود، اما امروز دیگر به آن نمی‌رسد، زیرا بخش بزرگی از آبش برای آبیاری برداشته می‌شود.
در روزگار باستان این رود مرز میان ایران و توران پنداشته می‌شد و سرزمین‌های آن سویش را ماوراءالنهر می‌خواندند. بر کرانهٔ افغانی آن، در جای پیوستن کوکچه، شهر یونانی‌مآب آی‌خانم با تیاتر، ورزشگاه و حویلی‌های ستون‌دار قرار داشت. در دری و پشتو این رود را به سادگی آمو می‌گویند.