آمو

آمو سیند، د افغانستان د شمالي پولې په اوږدو کې.

آمو سیند، چې یونانیانو او رومیانو ورته اکسوس او د منځنیو پېړیو عرب جغرافیه‌پوهانو ورته جیحون ویل، د منځنۍ آسیا د جنوبي څنډې ستر سیند دی او اوږدوالی یې شاوخوا ۲۴۰۰ تر ۲۵۰۰ کیلومتره ښودل کېږي. سرچینې یې په پامیر کې دي: د پامیر او واخان سیندونه سره یوځای کېږي او د پنج سیند جوړوي، او د پنج او وخش له یوځای کېدو آمو سیند رامنځته کېږي.

دا سیند او سرچینې یې په خپل پورتني بهیر کې د تاجکستان، ازبکستان او ترکمنستان سره د افغانستان د شمالي پولې لویه برخه جوړوي. آمو بیا شمال لویدیځ لور ته د ارال جهیل پر لور بهېږي، خو نن ورځ هغه ته نه رسېږي، ځکه د اوبو لویه برخه یې د اوبو لګولو لپاره کارول کېږي.

په لرغونو وختونو کې دا سیند د ایران او توران ترمنځ پوله ګڼل کېده او له هغه پورې خوا سیمو ته ماوراءالنهر ویل کېده. د دې سیند پر افغاني غاړه، هلته چې کوکچه ورسره یوځای کېږي، د آي خانم یوناني ډوله ښار پروت و چې تیاتر، ورزشځای او ستنې لرونکي انګړونه یې درلودل. په دري او پښتو کې دې سیند ته په ساده ډول آمو وایي.

سرچینې

  1. ĀMŪ DARYĀ — Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/amu-darya-gk/
  2. Amu Darya — Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Amu_Darya
  3. Ai Khanum — Livius.org (Jona Lendering). https://www.livius.org/articles/place/ai-khanum

وروستۍ کتنه: October 2026