هرات

شهر کاشی‌کاری، نگارگری و معماری تیموری.

هرات در دشت حاصلخیز هریرود در غرب افغانستان قرار دارد و بیش از دو هزار سال است که جایگاهی راهبردی، تجارتی و فرهنگی دارد. گمان می‌رود که این شهر از شهرک کهن پارسی «آریا» آغاز شده باشد؛ اسکندر مقدونی در سال ۳۳۰ پیش از میلاد آن را گرفت و در دورهٔ اسلامی، هرات به‌خاطر فلزکاری ظریف، به‌ویژه اشیای مفرغی منقوش و مرصع، شهرت یافت.

هرات که در سدهٔ سیزدهم به دست مغول‌ها ویران شد، در روزگار تیموریان دوباره شکوفا گردید. شاهرخ، پسر تیمور، در سال ۱۳۹۷ والی هرات شد و آن را پایتخت اصلی دولت تیموری ساخت؛ ارگ شهر را بازسازی کرد و بازار آن را گسترش داد. ملکه گوهرشاد مجموعهٔ مصلی را بنا کرد که منارها و گنبد ترک‌دار و کاشی‌کاری‌شده‌اش هنوز بر فراز شهر سر برافراشته است.

در دوران سلطان حسین بایقرا (۱۴۷۰–۱۵۰۶) دربار هرات شاعران، دانشمندان و هنرمندان برجسته‌ای چون جامی شاعر و بهزاد نقاش را به خود جذب کرد و شهر به کانون خوشنویسی و نقاشی بدل شد. شهر کهنه، با نقشهٔ چهارگوش، مسجد جامع و خانه‌های حویلی‌دارش، هنوز بخش بزرگی از طرح تاریخی خود را نگه داشته است.

منابع

  1. City of Herat (Tentative List) — UNESCO World Heritage Centre. https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1927/
  2. HERAT iii. History, Medieval Period — Maria Szuppe, Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/herat-iii/
  3. Restoration in Herat — Aga Khan Development Network (AKDN). https://the.akdn/en/where-we-work/central-asia/afghanistan/cultural-development-overview-afghanistan/restoration-in-herat-afghanistan

آخرین بازبینی: October 2026