تخار د افغانستان په شمال ختیځ کې د کندز د ډاګو او د بدخشان د غرونو ترمنځ پروت دی، او آمو سیند یې له تاجکستان سره شمالي پوله جوړوي. نوم یې د تخارستان یادونه کوي چې د لرغوني باختر د دې برخې زوړ نوم و. اوسنی ولایت په ۱۹۶۴ کال کې جوړ شو، کله چې د قطغن لوی شمالي ولایت په درېیو ولایتونو — بغلان، کندز او تخار — ووېشل شو. مرکز یې د تالقان ښار دی.
سیندونه، ډاګې او غرونه
د تخار سیند او ویالې یې د تالقان شاوخوا یوه پراخه ډاګه خړوبوي چې پکې اوبه لرونکې ځمکې کله ناکله په کال کې دوه ځله حاصل ورکوي؛ دا سیند د کندز سیند د لویې حوزې برخه ده. په ختیځ کې کوکچه له بدخشانه را ښکته کېږي او له آمو سیند سره یوځای کېږي. په سوېل کې ځمکه د نرمو لوس لرونکو غونډیو له لارې د ورسج لوړې درې ته پورته کېږي، او د کلفګان په څېر لوړې ډاګې حاصلخېزه خاوره خو لږې اوبه لري.
بزګرانو له پخوا راهیسې وریجې، غنم او پنبه د واښو، کچالو او سبزیو سره په بدلون کرلي او غواګانې یې د غوښې او قلبې لپاره ساتلې دي. په کلفګان کې د پستې ځنګلونه بیا کرل کېږي.
آیخانم، د آمو پر غاړه ښار
هلته چې کوکچه له آمو سیند سره یوځای کېږي، د آیخانم کنډوالې پرتې دي — په ازبکي «سپوږمۍ مېرمن» — یو یوناني مېشته ښار چې فرانسوي لرغونپوهانو له ۱۹۶۵ کال راهیسې پکې کیندنې وکړې. دا ښار د یوه هلنستي دولت برخه و چې په منځنۍ آسیا کې د اسکندر له یرغل څخه زېږېدلی و او مرکز یې باختر و؛ دا دولت د ۲۵۰ ق.م شاوخوا یوه خپلواکه پاچاهي شوه او د ۱۵۰ ق.م شاوخوا پورې د یونانیانو تر واک لاندې وه، تر هغه چې د شمالي دښتو کوچیانو ښار وران کړ.
دا شاوخوا درېګوټی ښار، چې نږدې ۱٬۸۰۰ په ۱٬۶۰۰ متره و، جمنازیوم، تیاتر، فواره او کورنتي ستنې درلودې، او ورسره یې د ایراني او میانروداني نقشې معبدونه هم درلودل. په یوه زیارت کې د دلفي د پندونو یوه نسخه — د یوناني حکمت اخلاقي خبرې — ولاړه وه. د ښار د شتمنۍ یوه برخه له شاته غرنۍ سیمې څخه راتله چې په کانونو او د لعل او لاجوردو په څېر قیمتي ډبرو بډایه وه.
مالګه، بازارونه او خلک
مارکوپولو د «تایکان» په اړه لیکلي — چې د هغه ایډیټر هنري یول یې له تالقان سره یو ګڼي — چې یو کلابند ځای و، د غلې لوی بازار یې درلود او سوېل ته یې غرونه له مالګې جوړ وو؛ مالګه دومره کلکه وه چې یوازې په اوسپنیزو کلنګونو ماتېده. یول زیاتوي چې د تالقان کلا په ۱۲۲۱ کال کې د چنګېزخان پر وړاندې اووه میاشتې ټینګه ودرېده، او د هغه یادښتونه په چال کې د مالګې د یوه کان یادونه کوي. نن هم د تخچهخانې په څېر کانونه تخار او د شمالي افغانستان ډېرې برخې ته مالګه برابروي.
تخار د تاجکو، ازبکو، پښتنو او هزارهوو ټاټوبی دی او ډېری خلک په کلیو کې ژوند کوي. دري او ازبکي اصلي ژبې دي، او د تالقان اونیز بازارونه د شاوخوا ولسوالیو خلک ځانته راکاږي.