پکتیا د کابل سوېل ته د لوړو حوزو او ځنګلي څوکو سیمه ده. د دې ولایت مرکز، ګردېز، شاوخوا ۲۳۰۰ متره لوړ د غرونو په منځ کې په یوه پراخه حوزه کې پروت دی، او د ولایت پر څوکو د نښترو او اوبښتې ځنګلونه خواره دي. ژمی سوړ او واوره لرونکی، دوبی معتدل دی، او په ډېرو ولسوالیو کې ژوند د کرنې د یوه لنډ فصل له کړکېچ سره سم پرمخ ځي.
حوزې، کوتلونه او ځنګلونه
د پکتیا غرونه د هندوکش سوېل ختیځې څانګې دي، چې ژورو درو او تنګو کوتلونو پرې کړي او لوړو سطحو ته خلاصېږي. ګردېز په یوه لویه حوزه کې پروت دی چې د ګردېز سیند یې خړوبوي، پر داسې دښته چې غونډیو یې یو وخت ښار ته طبیعي دفاع ورکوله. فصلي سیندونه او غرنۍ ویالې یوازې محدوده اوبه رسوي، نو ځکه بزګران اوبه لرونکې ځمکه له للمي ځمکې سره یوځای کري.
د نښترو او اوبښتې ستنپاڼي ځنګلونه په لوړو لمنو کې شنه کېږي. د چمکني او ډنډ پټان په سرحدي ولسوالیو کې هوا دومره نرمه ده چې په کال کې دوه حاصله اخیستل کېږي. کورنۍ له ځنګلونو جلغوزي ټولوي او په ځایي بازارونو او د پولې هاخوا یې پلوري، او د زرمت او میرزکې په څېر ولسوالیو کې لرغوني پاتې شوني موندل کېږي.
ګردېز د پېړیو په اوږدو کې
ګردېز اوږد ثبت شوی تاریخ لري. د اسلام په لومړیو پېړیو کې دا ښار د خوارجو د یوې کوچنۍ امارت مرکز و چې شاوخوا ۱۵۰ کاله یې دوام وکړ، تر هغه چې په ۸۷۰ کال کې یې واکمن یعقوب لیث صفاري ته غاړه کېښوده. لږ وروسته ګردېز د غزنوي امپراتورۍ برخه شو، په ۱۱۶۲ کال کې د معزالدین محمد غوري لاس ته ولوېد، او د مغولي واکمنانو په وخت کې په څو پوړیزو کورونو مشهور و.
د دې ښار نوم د ابوسعید ګردېزي په نسبت کې ژوندی پاتې دی، چې د یوولسمې پېړۍ فارسي لیکونکی تاریخلیکونکی و؛ د هغه کتاب زینالاخبار، چې شاوخوا په ۱۰۴۹–۱۰۵۲ کلونو کې یې غزنوي سلطان عبدالرشید ته ډالۍ کړ، د ایراني پاچایانو، د اسلام د پیل د تاریخ او د منځنۍ آسیا د خلکو په اړه ارزښتناکه سرچینه ده. له دې هم زوړ، د هندو د فیلسري خدای ګڼېش یوه ډبرینه مجسمه ده چې په ګردېز کې وموندل شوه او پر هغې یو لیک د خینګله په نوم د شاهیانو د یوه پاچا نوم یادوي؛ دا مجسمه معمولاً شاوخوا شپږمې یا اوومې زېږدیزې پېړۍ ته منسوبوي او اوس په کابل کې په یوه هندو زیارت کې ساتل کېږي.
خلک او ژوند
د پکتیا ډېری خلک پښتانه دي، او ځدران، منګل، احمدزي او تڼي یې تر ټولو پېژندل شوي قومونه دي؛ پښتو تقریباً د ټولو ژبه ده. ګردېز پخپله له پخوا راهیسې ګډ و: د ۱۹۷۹ کال سرشمېرنې دا ښار د دري ژبو تاجکانو د اکثریت ښار وښود، چې هندو او سیک سوداګر هم یې د دوکاندارانو په منځ کې وو. ځایي اتڼ، چې د ډول پر غږ کېږي، د سوېلي سبک په پرتله ګړندی کړکېچ او درانه ګوزارونه لري.
بزګران غنم، جوار، وریجې، کچالو، سره لوبیا او پیاز کري، د مڼو، زردالو، انګورو او غوزانو باغونه لري، او خپل حاصلات په ځایي بازارونو او پاکستان کې پلوري. کوچیان دوبی د ګردېز، زرمت او ګاونډیو ولسوالیو په شاوخوا کې تېروي او د ژمي لپاره تودې خوست ته کښته کېږي، او ډېرې کورنۍ داسې غړي لري چې په عربي هېوادونو کې کار کوي.