غور د هندوکش په لوېدیځه پای کې د لوړو درو او اوږدو ژمیو ولایت دی. په دولسمه پېړۍ کې له همدې لرې پرتو غرونو غوریان راپورته شول؛ هغه کورنۍ چې لښکرو یې خپل واک تر خراسان او هند پورې وغځاوه، او اوړنۍ پلازمېنه یې فیروزکوه د هریرود د پورتنیو درو په یوه ځای کې وه. د دوی تر ټولو نامتو یادګار، د جام مناره، لا هم د دې ولایت په یوه ژوره تنګي کې ولاړه ده.
لوړې درې او اوږده ژمي
غور شاوخوا ۳۶٬۷۰۰ کیلومتره مربع غرونه او درې لري چې ډېره برخه یې د شاوخوا ۲٬۵۰۰ مترو په لوړوالي کې ده. د هریرود پورتنۍ برخه د ولایت له زړه تېرېږي، فراه رود یې سوېلي برخه خړوبوي، او د مرغاب سرچینې هم په همدې غرنۍ سیمه کې دي.
درنې واورې ډېری وخت له نومبر څخه تر اپرېل پورې کوتلونه بندوي، او تنګې درې د خړوبو ځمکو لپاره ډېر ځای نه پرېږدي. د ولایت مرکز چغچران د هریرود پر غاړه د یوې لوړې سکۍ پر سر، د شاوخوا ۲٬۲۵۰ مترو په لوړوالي کې پروت دی. دا ښار هغه وخت جوړ شو چې غور په ۱۹۶۴ کې ولایت شو، په داسې ځای کې چې له یوه کاروانسرای پرته پکې څه نه وو؛ په ۲۰۱۴ کې یې نوم د غوریانو د زړې پلازمېنې په یاد په رسمي ډول فیروزکوه ته واوښت.
غوریان او د جام مناره
د غور راڅرګندېدل د حیرانتیا وړ و. دا سیمه تر یوولسمې پېړۍ پورې یوه بېله پرته غرنۍ سیمه وه، خو په دولسمه پېړۍ کې یې شنسباني واکمنانو یوه امپراتوري جوړه کړه: شاوخوا په ۱۱۵۰ کې سلطان علاءالدین حسین غزني لوټ کړ، او ځایناستو یې له فیروزکوه واکمني کوله او ژمی به یې د زمینداور په معتدلو ټیټو سیمو کې تېراوه. مغولو په ۱۲۲۰ کې ښار کلابند کړ او په ۱۲۲۲ کې یې ونیو، له هغه وروسته فیروزکوه له تاریخ څخه ورک شو.
د جام مناره، چې د ښکلو خښتو ۶۵ متره لوړ برج دی او سلطان غیاثالدین د دولسمې پېړۍ په وروستیو کې جوړ کړ، د شاوخوا ۱٬۹۰۰ مترو په لوړوالي کې هلته ولاړه ده چې د جام سیند له هریرود سره یوځای کېږي. یونسکو، چې دا یې د نړیوال میراث په لېست کې ثبت کړې، وايي چې دا مناره ښايي د فیروزکوه ځای په ګوته کړي، که څه هم څېړونکي لا هم پر دې بحث کوي. په غور کې زړې نښې هم شته، لکه د یوې بودايي خانقا سمڅې چې د هریرود پورته په یوه ګړنګ کې کیندل شوې دي.
خلک او څړځایونه
د غور ډېری خلک په دري خبرې کوي، په داسې محلي لهجو چې د هرات لهجې ته نږدې دي. ډېری یې د ایماق خلکو څخه دي، په ځانګړي ډول تایمني او فیروزکوهي، چې نوم یې د غوریانو پلازمېنه رایادوي؛ هزاره او پښتنې ټولنې هم په دې ولایت کې اوسېږي. د احصایې او معلوماتو ملي ادارې د ۲۰۲۱–۲۲ لپاره د ولایت نفوس شاوخوا ۷۷۷ زره تنه اټکل کړی دی.
کرنه او مالداري د دې ولایت د ژوند بنسټ دی. په اوړي کې چغچران ژوندی کېږي، کله چې ایماق کلیوال او کوچي مالداران، چې ډېری یې پښتانه دي، د هغه په بازار کې سره راټولېږي؛ دا بازار په ۱۹۷۰مه لسیزه کې د هېواد یو له تر ټولو لویو مالدارۍ بازارونو څخه و.
