خوست در کاسه‌ای پناه‌گرفته در دورترین بخش جنوب‌شرق افغانستان قرار دارد، پست‌تر و گرم‌تر از بلندی‌های پیرامونش. مرکز ولایت که آن هم خوست نام دارد و مردم محل آن را متون می‌خوانند، در ارتفاع حدود ۱۲۲۵ متر واقع است و ــ برخلاف بیشتر نقاط افغانستان ــ بخش بزرگی از باران سالانهٔ این دره از بادهای موسمی جنوب آسیا می‌آید. ستیغ‌های جنگلی در امتداد سرحد پکتیا و پاکستان، دشتی از کشتزارهای آبی و للمی را در میان گرفته‌اند.
کاسهٔ خوست
جغرافیه‌دانان از «کاسهٔ خوست» سخن می‌گویند: کف دره‌ای که کوه‌ها گردش را گرفته‌اند و چراگاه‌هایش از گربز در جنوب تا جاجی میدان در شمال امتداد دارد. درهٔ خوست و ناحیهٔ باک قلب کشاورزی ولایت‌اند، جایی که کشت هم بر زمین آبی و هم تنها با آب باران انجام می‌شود.
زمستان‌های اینجا در مقایسه با بلندی‌های پیرامون ملایم است. میانگین دما از حدود ۵ درجهٔ سانتی‌گراد در جنوری تا حدود ۲۷ درجه در جولای می‌رسد و بارندگی سالانه نزدیک به ۴۷۵ میلی‌متر است که بخش زیادی از آن را در تابستان بادهای مرطوبی می‌آورند که از دهانهٔ جنوب‌شرقی دره به آن راه می‌یابند. سرحد پاکستان حدود ۴۰ کیلومتر در شرق شهر قرار دارد.
جنگل‌های کاج و چلغوزه
جنگل‌های طبیعی در امتداد سرحد پاکستان و پکتیا کشیده شده‌اند. در اینجا درخت چلغوزه می‌روید که دانه‌های کوچک و پرروغنش از صادرات شناخته‌شدهٔ ولایت است. پژوهشی که در سال ۲۰۱۸ دربارهٔ جنگل‌های چلغوزه در شرق افغانستان منتشر شد، توده‌های این درخت را در ولسوالی‌های موسی‌خیل و قلندر خوست بررسی کرد؛ در برخی جاها این درختان تقریباً مانند باغ برای دانه‌هایشان نگهداری می‌شوند و در جاهای دیگر برای هیزم نیز بریده می‌شوند.
قلب لویه پکتیا
خوست بزرگ‌ترین شهر لویه پکتیا یا «پکتیای بزرگ» است، سرزمینی تاریخی در جنوب‌شرق کشور. در دههٔ ۱۹۲۰ خوست یکی از چهار علاقه‌داری حکومت اعلای جنوبی در امتداد سرحد هند بریتانوی بود و بسیار دیرتر به ولایتی جداگانه تبدیل شد.
این دره روزگار پرآشوبی را نیز دیده است: در سال‌های ۱۸۵۶–۱۸۵۷، ۱۹۱۲ و ۱۹۲۴–۱۹۲۵ در آن شورش‌هایی برخاست. آخرینِ آنها که به شورش خوست یا منگل معروف است، امروز همچون رویدادی مهم در نخستین تجربه‌های افغانستان با نوسازی بررسی می‌شود.
مردم و زندگی روزمره
باشندگان ولایت تقریباً همه پشتون‌اند، از قبیله‌ها و گروه‌هایی چون خوستوال، منگل، زدران، وزیری، سلیمان‌خیل و خروتی، و پشتو زبان زندگی روزمره است. کریکت بسیار محبوب است و چند بازیکن تیم ملی افغانستان از خوست برخاسته‌اند. شهر خوست همچنین شهر پررونق تجارتی است، با گذرگاه مرزی غلام‌خان در حدود ۳۲ کیلومتری جنوب آن، و جایگاه یک پوهنتون نیز هست. خود ولایت ۱۳ ولسوالی دارد.