غزنی

پایتخت دربار غزنویان و دو منار مشهورش.

غزنی بر سر راه کابل به قندهار، حدود ۱۳۶ کیلومتر جنوب پایتخت و در ارتفاع نزدیک به ۲۲۰۰ متر قرار دارد. از دیرباز بازارگاه کوچکی در این‌جا وجود داشت: زائر چینی، هیوان‌تسانگ، در سال ۶۲۹ میلادی در آن توقف کرد و تا سدهٔ دهم، غزنی مرکز تجارتی پررونقی بر سر راه‌های میان آسیای میانه، ایران و هند شده بود.

دوران طلایی غزنی هنگامی بود که پایتخت غزنویان (۹۷۷ تا ۱۱۸۶ میلادی)، دودمانی ترک‌تبار، گردید. در زمان سلطان محمود این امپراتوری از ری در ایران تا شمال هند گسترده بود و دربار او کانون شعر فارسی شد و شاعرانی چون عنصری، فرخی و منوچهری را گرد آورد؛ فردوسی نیز در پایان عمر خود خواهان عنایت محمود شد.

در سال‌های ۱۱۵۰ و ۱۱۵۱ علاءالدین حسین غوری شهر را به آتش کشید و مغول‌ها در سال ۱۲۲۱ بار دیگر آن را ویران کردند. شناخته‌شده‌ترین بازمانده‌های شهر غزنوی دو منار آجری در شرق ارگ‌اند که نام‌های سلطان مسعود سوم و بهرام‌شاه را بر خود دارند. پایه‌های ستاره‌ای‌شکل آن‌ها هنوز برجاست، هرچند بدنه‌های بلندشان در آستانهٔ سدهٔ بیستم فرو ریخت؛ در کاوش‌های نزدیک آن‌ها کاخی با تخته‌سنگ‌های مرمرین کنده‌کاری‌شده نیز پیدا شد.

منابع

  1. ḠAZNĪ i. Historical geography — Xavier de Planhol, Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/ḡazni-i-historical-geography/
  2. ḠAZNĪ ii. Monuments and inscriptions — Roberta Giunta, Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/ḡazni-ii-monuments-and-inscriptions/
  3. GHAZNAVIDS — Clifford Edmund Bosworth, Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/ghaznavids/
  4. ḠAZNĪ — Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/gazni/

آخرین بازبینی: October 2026