پروان د کابل په شمال کې پروت دی، هلته چې د کوهستان درې د هندوکش سوېلي لمنو ته پورته کېږي. د پېړیو راهیسې له پلازمېنې څخه د افغانستان شمال ته اصلي لارې له همدې سیمې تېرې شوې دي: لومړی د غوربند له درې او د ۱۹۶۰ لسیزې راهیسې د سالنګ کوتل لاندې له تونل څخه. د ولایت مرکز، چاریکار، د شمال پر لار شاوخوا ۱٬۶۰۰ متره لوړ او له کابل نه شاوخوا ۶۵ کیلومتره لرې، د انګورو او مېوو د باغونو په منځ کې پروت دی.
درې او سیندونه
د ولایت زړه د غوربند دره ده؛ یو اوږد دهلیز چې په لوېدیځ کې د شبر کوتل له لمنې نه د چاریکار سره نږدې د درې تر خولې پورې شاوخوا ۱۰۰ کیلومتره غځېدلی دی. د درې ځمکه په ختیځ کې له شاوخوا ۱٬۷۰۰ مترو نه د کوتل لاندې تر ۲٬۵۰۰ مترو ډېره لوړېږي، او نوم یې ښايي د غور پر لور د غرني «بند» یا خنډ مانا ولري. د غوربند سیند دا دره خړوبوي، د چاریکار سره نږدې له پنجشیر سره یو ځای کېږي او دواړه یو ځای د کابل سیند ته ورګډېږي.
فرعي درې لکه سیاهګرد او د سیدانو دره له دواړو خواوو څخه جلا کېږي. د سالنګ تونل له پرانیستلو مخکې د غوربند جغل لرونکی سړک د شمال اصلي لویه لار وه، او د شلمې پېړۍ تر پیله د درې پر خوله د توتمدرې په کلي کې پر سوداګریزو توکو محصول اخیستل کېده.
تاریخ او میراث
په هغه هوارۍ کې چې د پنجشیر او غوربند سیندونه سره یو ځای کېږي، د بګرام کنډوالې پرتې دي، چې فرانسوي پوه الفرد فوشه په ۱۹۲۲ کال کې د لرغوني کاپیسا ښار په توګه وپېژندلې. د چینايي زایر هیوان تسنګ د روایت له مخې، دا ښار د کوشاني پاچا کنیشکا دوبنۍ پلازمېنه وه. هغو کیندنو چې په ۱۹۳۶ کال پیل شوې، یوه نامتو خزانه را ښکاره کړه: د هند کندهکاري شوي د هاتي غاښونه، چینايي لاکي لوښي، او د روم له نړۍ ښیښه او برونز؛ د هغې سوداګرۍ روښانه شاهدي چې کوشانیانو د هند، چین او روم ترمنځ چلوله. د دې خزانې ډېره برخه د کابل په موزیم کې او یوه برخه یې د پاریس د ګیمه په موزیم کې ساتل کېږي.
د غوربند په دره کې، د فندقستان کلي ته نږدې، فرانسوي لرغونپوهانو د شپږمې پېړۍ د پای یا اوومې پېړۍ د پیل یوه بودايي خانقاه وکیندله. پېړۍ وروسته، په ۱۲۲۱ کال کې، سلطان جلالالدین خوارزمشاه په پروان کې هغه مغولي لښکر ته سخته ماتې ورکړه چې د ده په تعقیب کې و، خو وروسته پخپله چنګیزخان هغه پر شاتګ اړ کړ.
خلک او ژوند
پروان د تاجکو، پښتنو او هزارهوو ټاټوبی دی. د بېلګې په توګه په غوربند کې ډېری کلیوال سني تاجک دي، شینواري پښتانه په څو ختیځو کلیو کې اوسېږي او هزارهګان په لوېدیځه برخه کې اکثریت لري. دري او پښتو دواړه ژبې پکې رواج لري.
کرنه او مېوهداري د ژوند اصلي ستنې دي. د غوربند باغونه بادام، مڼې، زردآلو، انګور، توت، شفتالو، ناک، انار، بهي او غوز ورکوي؛ اضافي انګور او زردآلو وچول کېږي او پلورل کېږي، او ځینې تازه انګور په کوچنیو لرګینو یا خټینو لوښو کې ساتي چې د موسم نه وروسته هم تازه پاتې شي. چاریکار په ښو انګورو او کلالۍ، او همدارنګه د چړو په جوړولو او د سپینو زرو په کار مشهور دی.
د درې خواړه
څو مشهور افغاني خواړه د غوربند بلل کېږي: غوربندي شوله، غټې وريجې او ماش چې د پسه د غوښې او سبزیو له قورمې سره خوړل کېږي، او غوربندي شوروا چې له غوښې او سبزیو پخېږي. د دې درې چاینکي شوروا، چې د لارې په سرایونو کې مسافرو ته ورکول کېده، ښه شهرت لري، او د آشاوې کلی په یوه وچ پنیر، د آشاوې پنیر، مشهور دی. تازه او وچ توت، یعنې توت او تلخان، د کوهستان د خلکو د ورځني خوراک برخه ده.