ننګرهار د افغانستان په ختیځ کې یوه اوږده او توده دره نیسي، چېرې چې د کابل سیند، د کونړ له سیند سره له یوځای کېدو وروسته، د خیبر درې پر لور بهېږي. د دې ولایت مرکز، جلالآباد، د سمندر له سطحې یوازې شاوخوا ۵۷۵ متره لوړ پروت دی، او نرمو، تقریباً استوايي ژمیو یې پېړۍ پېړۍ واکمنان، باغوانان او مسافر ځانته راکاږلي دي. د ولایت نوم معمولاً لرغوني نګرهاره ته رسوي چې ډېری وخت «د مېشتو ځایونو خاوره» معنا کېږي، او د هېواد ډېر لږ کونجونه په دومره کوچنۍ سیمه کې د تاریخ دومره پوړونه لري.
د سپین غر تر لمن لاندې سیندیزه دښته
د جلالآباد دره له لوېدیځ نه تر ختیځه نږدې ۱۳۰ کیلومتره اوږده ده. د کابل سیند یې اصلي رګ دی: سرخرود د جلالآباد لږ لوېدیځ ته، او د کونړ سیند چې له یخچالونو اوبه اخلي، د ښار ترڅنګ ورسره یوځای کېږي. د سوېلي پولې په اوږدو کې سپینغر راپورته شوی، چې تل بهېدونکې ویالې یې لاندې کروندې خړوبوي او لمنې یې لا هم د طبیعي ځنګلونو پټۍ لري.
د درې په تل کې دوبی ډېر ګرم وي او تودوخه ډېری وخت له ۴۰ درجو سانتيګرېډو اوړي؛ باران لږ دی، په کال کې شاوخوا ۲۰۰ تر ۴۰۰ مليمتره، نو ځکه کرنه په ویالو، چینو او کاریزونو پورې تړلې ده. د درونټې بند چې په ۱۹۵۷ کال کې جوړ شو، ولایت ته برېښنا تولیدوي.
بودايي هډه او مغولي باغونه
د زېږدیز کال له لومړۍ تر اوومې پېړۍ پورې دا دره د ګندهارا د نړۍ برخه وه، چېرې چې یوناني او بودايي اغېزې سره یوځای شوې. لوی زیارت یې هډه وه، د جلالآباد سوېل ته څو کیلومتره لرې؛ یو زیارتځای چې ویل کېدل د بودا د کوپړۍ د هډوکي یوه ټوټه، یو غاښ، څو وېښتان او امسا یې ساتلې ده. هډه د ګچي مجسمو له امله مشهوره ده چې ژوندۍ ښکاري او په یوناني رنګ کې د ګندهارا سبک لري، او ډېری یې د کوشاني دورې دي. فرانسوي او افغان لرغونپوهانو په شلمه پېړۍ کې پکې کیندنې وکړې؛ د دې ځای ډېره برخه له هغه وروسته له منځه تللې، او پاتې آثار د کابل موزیم او په پاریس کې د ګیمه موزیم ترمنځ وېشل شوي دي.
د ننګرهار نرم ژمي مغولي واکمنانو ته هم خوښ وو. بابر په ۱۵۰۸–۱۵۰۹ کلونو کې د ادیناپور د کلا سوېل ته پر یوې لوړې باغ وفا جوړ کړ: څلوربرخیز باغ چې روانه ویاله او د نارنج، ترنج او انار ونې یې درلودې، او وروسته یې کېله او ګنې هم پکې وکرلې. مغولي امپراتور جهانګیر په ۱۶۱۰ کال کې په نمله کې باغونه جوړ کړل، او د شلمې پېړۍ په پیل کې امیر حبیبالله په جلالآباد کې د سراجالعمارت ماڼۍ ودانه کړه. جلالآباد ښار پخپله په دې اطلس کې جلا لیکنه لري.
خلک، کروندې او بازارونه
ډېری اوسېدونکي پښتانه دي، له شینواري، مومند، خوږیاني او صافي په څېر قومونو، او پښتو اصلي ژبه ده. په ځینو غرنیو درو کې پشهیي ویل کېږي، دري هم په ځانګړې توګه په اداري چارو کې کارېږي، او په تېرو پېړیو کې د جلالآباد په بازارونو کې هندو او کشمیري سوداګر هم وو. هر ژمي کوچیان له خپلو رمو سره د جلالآباد شاوخوا تودې دښتې ته راکوزېږي.
کرنه د ژوند ملا ده. وریجې، جوار، غنم، ګنې او سبزي په اوبه لرونکو ځمکو کې کرل کېږي، او د جلالآباد نارنج او هندواڼې له ولایت نه بهر هم پېژندل شوي دي. د تورخم د سړک پر غاړه د زیتونو باغونه دي، دا سیمه له پخوا راهیسې په ګوړې، د ګنې نسواري بوره، مشهوره ده، او د ګندمک زوړ غنم یو وخت ډېر ارزښتناک و.