کندز د افغانستان د شمال ختیځ ټیټه سیمه ده: یوه پراخه ډاګه چې د کندز سیند پکې شمال لور ته بهېږي او له آمو سیند سره یوځای کېږي؛ آمو سیند له تاجکستان سره د دې ولایت پوله ده. د ولایت شاوخوا څلور پر پنځمه برخه هواره ځمکه ده، او اوبه لرونکو کروندو یې له پخوا راهیسې دا ولایت د هېواد له مخکښو کرنیزو سیمو څخه ګرځولی دی. د ولایت مرکز، چې هغه هم کندز نومېږي، د کندز او خانآباد سیندونو د یوځای کېدو ځای ته نږدې، د سمندر له سطحې نږدې ۳۵۰ متره لوړ پروت دی.
له غرونو راغلی سیند
د کندز سیند خپلې اوبه له لرې سوېل، د بامیانو او بغلان له لوړو سیمو راټولوي او ډاګې ته له رسېدو مخکې د پلخمري تر څنګ تېرېږي؛ بله څانګه یې د بدخشان او تخار له غرونو سرچینه اخلي او د تالقان تر څنګ بهېږي. ډېری کلي او کروندې سیند او ویالو ته نږدې پرتې دي. بزګران غنم، وریجې، پنبه، کتان، جوار، ماش، بادام او سبزي کري او پسونه، غواګانې او اوښان ساتي.
هوا یې نیمهوچه ده، اوړي یې تود او نږدې بېبارانه او ژمي یې سړه دي؛ د کال ډېری باران د جنوري او اپرېل ترمنځ اوري.
له باختره تر قطغنه
کندز په تاریخي تخارستان کې پروت دی چې د لرغوني باختر برخه وه، او ګومان کېږي چې ښار د لرغوني دراپساکا پر ځای ودان دی. د لرغوني دور په وروستیو کې ورته ورولیز ویل کېده، داسې نوم چې د کلا په مانا له یوې باختري کلمې جوړ شوی؛ اوسنی نوم معمولاً د فارسي کهندژ ترکیب ته، یعنې «زړه کلا»، منسوبوي. ابن بطوطه په څوارلسمه زیږدیزه پېړۍ کې د بلخ نه د هند په لاره له دې سیمې تېر شو او دا یې لا هم د مغولو د یرغلونو ټپي ولیده.
په اتلسمه او نولسمه پېړۍ کې کندز د یوې ازبکې خانې مرکز و چې د محمد مراد بیګ (۱۸۱۵–۱۸۴۲) په وخت کې له بلخه تر پامیره پورې غځېدلې وه. دا سیمه په ۱۸۵۹ کال کې د افغانستان له دولت سره یوځای شوه او وروسته د قطغن د لوی ولایت برخه شوه، تر هغه چې د ۱۹۶۴ کال اداري بیا تنظیم یې بڼه بدله کړه.
پنبه او بېلابېل خلک
په ۱۹۳۵ کال کې یو خصوصي سهامي شرکت جوړ شو چې د کندز او بغلان شاوخوا په نویو بیا رغول شویو جبهځایونو کې پنبه وکري، او د هغه بزګرانو باید د هرې کروندې یوه برخه پنبه کرلې وای. دې شرکت، چې وروسته یې نوم «سپینزر» — په پښتو «سپین سره زر» — کېښودل شو، په کندز کې د پنبې د پاکولو ماشینونه، د غوړیو فابریکه او د صابون فابریکه جوړه کړه، او پنبه د شمال لوی بازاري حاصل شو. تر ۱۹۷۰مو کلونو پورې په کندز کې د سپینزر د غوړیو فابریکه د هېواد تر ټولو لویه وه.
کندز په ریښتیا بېلابېل خلک لري. پښتانه، ازبکان، تاجک، ترکمنان او هزاره ټول دلته ژوند کوي، ورسره کوچنۍ ډلې لکه پشهیان، او د عربي ریښې یوه ټولنه چې په دري او پښتو خبرې کوي. ترکمنې کورنۍ په ټول شمال کې د ماهرو غالۍ اوبدونکو په توګه پېژندل کېږي.