د افغانستان ودانۍ د داسې یوې خاورې کیسه کوي چې د منځنۍ آسیا، ایران او هند په څلورلارې کې پرته ده؛ دا ودانۍ څومره چې د واکمنو کورنیو تر اغېز لاندې جوړې شوې، هومره یې هوا او سیمهییزو توکو هم بڼه ټاکلې ده. په ډېرو کلیو کې لا هم کورونه له خاورې جوړېږي: د پخسې (کوټل شوې خټې) یا اومو خښتو دېوالونه چې په کاهګل لېوول کېږي او ډېری وخت د یوه لوړ دېوال دننه د یوه ګډ انګړ شاوخوا راټول وي.
د هرات په سیمه کې د ډېرو کورونو چتونه ګنبد دي؛ د اومو خښتو ګنبدي طاق چې جوړونکي یې پاړکی په پاړکی پورته وړي او کله ناکله یې په سر کې یو سوری پرېږدي چې ګرمه هوا ترې ووځي. پنډ دېوالونه او خاورین چتونه د کور دننه فضا معتدله ساتي، او همدا د خټې هنر د هرات په زاړه ارګ کې په لوی کچ لیدل کېږي.
د دې ورځني دود تر څنګ سترې تاریخي ودانۍ هم ولاړې دي: د بامیانو په ګړنګونو کې کیندل شوې بودايي سمڅې او خانقاوې، د جام ۶۵ متره لوړ منار چې غوریانو په دولسمه پېړۍ کې له پخو خښتو جوړ کړ، او د هرات تیموري جوماتونه او زیارتونه چې ګنبدونه او دروازې یې په ځلانده کاشي پوښل شوې دي. د هرات د جامع جومات په څېر سترو ودانیو حتا د کاشي جوړولو او ترمیم لپاره خپل ځانګړي کارځایونه درلودل.