هلمند خپل نوم له هغه سیند څخه اخیستی چې د ولایت په ټول اوږدوالي کې بهېږي. هلمند سیند د یوې ډېرې دښتي سیمې له منځه تېرېږي او هر چېرې چې یې اوبه ویالو ته واړول شي، شنې کروندې راټوکېږي. د دې سیند پر غاړو د منځنیو پېړیو په زړه پورې ودانۍ ولاړې دي: د قلعهٔ بُست لوی خښتین طاق او د لښکري بازار د سیند غاړې ماڼۍ، چې یو وخت د غزنوي سلطانانو ژمنۍ استوګنځای و. د ولایت مرکز، لښکرګاه، په شلمه پېړۍ کې د همدې کنډوالو تر څنګ جوړ شو.
سیند او ویالې یې
د ولایت ډېره برخه دښته ده او ژوند د هلمند په اوږدو کې راټول شوی، چې له شمالي غونډیو څخه د نیمروز او سیستان د حوزې پر لور بهېږي. د ولایت مرکز ته نږدې یې لوی معاون، ارغنداب، ورسره یوځای کېږي او زوړ ښار بُست د دې دوو سیندونو د یوځای کېدو پر ځای پروت دی. پورته خوا ته، د کجکي بند د افغانستان د اوبو یوه لویه زېرمه په ځان کې ساتي.
له سیند څخه جلا شوې ویالې د کرنیزې ځمکې لویه برخه خړوبوي. د بُغرا ویاله په ګرشک کې له هلمند جلا کېږي او د مارجې پر لور ځي، او د شمالان او درویشان ویالې په سوېل کې ناوه او ګرمسیر خړوبوي. د سیند په ښکته برخه کې، له خانشین څخه د نیمروز تر چهاربرجک پورې، د سیند پر غاړه د غز د ونو یو اوږد ځنګل غځېدلی، چې د کلیوالو رمې او د کوچیانو ګلې پکې څري؛ کوچیانو په دودیز ډول ژمی دلته تېراوه.
بُست او لښکري بازار
د اسلام له راتګ ډېر وړاندې هم خلک د دوو سیندونو د یوځای کېدو پر ځای اوسېدل. د بُست شاوخوا له غونډیو څخه لوښي، کوچني مجسمې، مهرونه او سکې موندل شوې چې نېټه یې شاوخوا له ۵۰۰ ق.م څخه تر ۵۰۰ میلادي پورې رسېږي، او دې ښار د ایران او هند ترمنځ د کاروانونو لار ساتله. لومړنیو مسلمانو جغرافیه پوهانو یې د باغونو، د انګورو د تاکونو او د خرما د ونو ستاینه کړې، او دلته پر سیند د بېړیو یو پل تړل شوی و.
غزنویانو بُست خپله ژمنۍ پلازمېنه وګرځوله، او له هغه شاوخوا شپږ کیلومتره پورته یو پوځي اردو په یوه دېوال لرونکې شاهي څنډه بدله شوه چې لښکري بازار نومېږي. درې کلکې ماڼۍ د سیند پر سر د یوه لوړ کمر پر غاړه ولاړې دي؛ تر ټولو لویه یې، سوېلي ماڼۍ، محمود غزنوي پیل کړه او ځایناستي یې مسعود لومړي بشپړه کړه. د دافا ټولنې فرانسوي لرغون پوهانو دا ځای د ۱۹۴۹ او ۱۹۵۱ کلونو ترمنځ وکیندل.
د بُست ارګ په منځ کې یوه ژوره څاه لري چې اوه دهلېزونه یې چاپېره دي، او لوړ طاق یې چې د تراشل شویو خښتو په لوزي نقشونو ښکلی شوی، د غوریانو یا خوارزمشاهیانو د دورې د یوه لوی جومات پاتې شونی دی. دا ښار د مغولو له یرغلونو وروسته کمزوری شو او په ۱۷۳۸ کال نادرشاه یې دېوالونه ونړول.
لښکرګاه او خلک یې
لښکرګاه پخپله یو ځوان ښار دی. دا ښار په ۱۹۴۶ کال د هلمند پر کیڼه غاړه د سیند پر یوې هوارې لوړې ځمکې، د یوې لویې خړوبونې پروژې د مرکز په توګه، د امریکايي معمارانو په نقشه، پراخو سړکونو او یوه شنه کمربند سره جوړ شو. نوم یې له نږدې کلي لښکرګاه بازار څخه اخیستل شوی.
د هلمند ډېری خلک پښتانه دي او اصلي ژبه یې پښتو ده؛ بلوڅ ټولنې د سیند په اوږدو کې په سوېلي ولسوالیو کې اوسېږي.
کرنه، مېوه او کب
کرنه تل د هلمند د اقتصاد زړه وه، او یو وخت دې ولایت ته د سیمې د غلې انبار ویل کېده. په خړوبه مرکزي برخه کې غنم، جوار، مُشنګ، پیاز او نورې سبزۍ، د خټکیو او هندوانو سره کرل کېږي؛ پنبه د ۱۹۶۰مې لسیزې له وروستیو کلونو راهیسې د نغدي حاصل په توګه وهڅول شوه او په یوه دولتي فابریکه کې پاکېده. د ولایت په شمال کې باغونه بادام، زردآلو، انار او انګور ورکوي، او د ګرشک په شاوخوا کې د سیند پر غاړه کب نیول د ډېرو کورنیو روزي ده.